Yabancı uyruklu bir kişiyle evlilik, boşanma veya velayet gibi aile hukuku işlemleri yürütülürken Türk makamlarının talep ettiği belgeler, yalnızca yurt içi işlemlerden farklı değil; aynı zamanda ilgili yabancı ülkenin mevzuatına ve ikili anlaşmalara bağlı olarak da farklılık gösterebilir. Bu sayfa, söz konusu işlemlerde pratik bir belge rehberi sunmaktadır.
Uygulanacak hukukun tespiti ve kanunlar ihtilafı meselesi, belgelerden bağımsız bir hukuki değerlendirme gerektirdiğinden bu sayfanın kapsamı dışındadır; konuya ilişkin ayrıntılı bilgiye yabancıyla evlilikte uygulanacak hukuk sayfasından ulaşabilirsiniz.
Aile İşlemlerinde İstenen Temel Belgeler
Yabancı uyruklu kişilerin Türkiye’de evlilik, boşanma veya velayet davası gibi aile hukuku işlemlerine dahil olduğu durumlarda, ilgili yabancı kişiden istenen temel belgeler genel olarak şu kategoriler altında toplanır:
Pasaport ve kimlik belgesi: Geçerli pasaportun aslı ve noter onaylı Türkçe tercümesi. Bazı ülke vatandaşları için kimlik kartı da kabul edilebilir; bu husus ülkeden ülkeye farklılık gösterir.
Nüfus kaydına ilişkin belgeler: Doğum belgesi, nüfus cüzdanı sureti veya aile kütük kaydı gibi belgeler; hangi belgenin isteneceği işlemin türüne ve kişinin ülkesine göre değişebilir. Bu belgelerin yetkili makamca düzenlenmiş ve apostil ya da tasdik işleminden geçirilmiş olması gerekir.
Medeni hal belgesi: Evlilik ya da boşanma işlemlerinde yabancı uyruklu tarafın medeni durumunu gösteren, yetkili makamdan alınmış belge. Bekar olduğunu gösteren belge olarak da anılır; Türkçede zaman zaman “bekarlık belgesi” adıyla da ifade edilir.
Adres ve ikamet belgeleri: İkamet iznine bağlı işlemlerde, yabancı kişinin Türkiye’deki ikamet durumunu ortaya koyan belgeler talep edilebilir.
Boşanma davalarında ise mahkeme sürecine bağlı olarak dava dilekçesinin yabancı tarafa tebliğine ilişkin belgeler, yabancı mahkeme kararlarının tanınması söz konusuysa o kararlara ait belgeler ve varsa velayet/nafakaya dair mevcut düzenlemeler de dosyaya eklenmesi gereken unsurlar arasında yer alır.
Apostil, Tasdik ve Yeminli Tercüme Süreci
Yabancı bir ülkede düzenlenmiş resmi belgelerin Türk makamlarında geçerli sayılabilmesi için iki temel doğrulama yolundan biri izlenir: apostil şerhi veya konsolosluk tasdiki.
Apostil şerhi: Türkiye’nin taraf olduğu 1961 tarihli La Haye Sözleşmesi kapsamında, sözleşmeye dahil ülkelerin yetkili makamlarınca belgeye eklenen onay şerhidir. Apostil şerhi taşıyan bir belge, karşı ülkede ayrıca konsolosluk onayına gerek kalmaksızın geçerli kabul edilir.
Konsolosluk tasdiki (zincir tasdik): Türkiye ile arasında apostil sözleşmesi bulunmayan ülkelerden gelen belgelerde uygulanır. Belge; önce ilgili ülkenin yetkili bakanlığınca, ardından Türkiye’nin o ülkedeki konsolosluğu tarafından onaylanır.
Yeminli tercüme: Türk makamlarına sunulan yabancı dildeki belgeler, Türkiye’de yeminli tercüman tarafından Türkçeye çevrilmeli ve bu çeviri noterce onaylanmalıdır. Tercümenin doğrudan noterce yapılıp onaylanması da mümkündür. Apostil veya tasdik işlemi ile yeminli tercüme, birbirinden bağımsız adımlardır; ikisi de ayrı ayrı tamamlanır.
Uygulamada sıkça karşılaşılan bir sorun, apostil şerhinin yalnızca belgenin kendisine değil, tercümesine de ayrıca alınması gerekip gerekmediği konusundaki belirsizliktir. Kural olarak apostil, orijinal belgeye uygulanır; Türkçe tercümenin noter onayı ise yurt içinde gerçekleştirilir. Ancak bazı işlem türlerinde ilgili kurum ek gereklilikler talep edebilir; bu nedenle belgelerin sunulacağı kurumun güncel uygulamasının önceden teyit edilmesi yararlı olur.
Evlenme Ehliyet Belgesi ve Diğer Özel Belgeler
Türkiye’de yabancı uyruklu biriyle evlilik yapılmak istendiğinde, en sık sorun yaşanan belgelerden biri evlenme ehliyet belgesidir. Bu belge; yabancı kişinin kendi ülkesinin hukukuna göre evlenmeye ehil olduğunu, yani evliliğe hukuki bir engelin bulunmadığını belgeler.
Evlenme ehliyet belgesini düzenleyen makam, ülkeden ülkeye farklılık gösterir: kiminde Dışişleri Bakanlığı, kiminde ilçe nüfus idaresi, kiminde ise konsolosluk bu belgeyi verir. Belgenin apostil veya tasdik işleminden geçirilmesi ve yeminli tercümesinin yaptırılması gerekir.
Bazı ülkeler bu adla bir belge düzenlememektedir. Bu durumda kişinin kendi konsolosluğundan alacağı bekar olduğuna dair yazı ya da medeni hal belgesi evlenme ehliyet belgesi yerine kabul edilebilir; ancak söz konusu esneklik, evlenme işlemini yürütecek evlendirme memurluğunun takdirine bırakılmış olup her vakada aynı sonucu doğurmaz.
İşlemin türüne göre ayrıca şu belgeler de gündeme gelebilir:
- Önceki evlilikten boşandığını ya da eşinin vefat ettiğini gösteren kesinleşmiş mahkeme kararı veya ölüm belgesi
- Varsa mevcut velayet kararları ve nafaka düzenlemelerine ait belgeler
- Uluslararası velayet anlaşmazlıklarında çocuğun ülkeye yasal yollarla getirildiğini gösteren belgeler
- Belirli ülkelerle imzalanmış ikili anlaşmalar kapsamında istenen özel formlar
Yabancı unsurlu aile işlemlerinde belge gereklilikleri, işlemin niteliğine, tarafların uyruğuna ve başvurulan makama göre değişkenlik gösterebilir. Bu nedenle sürecin her aşamasında hangi belgelerin isteneceğinin önceden belirlenmesi, zaman ve usul kayıplarını önlemek açısından önem taşır. Konu hakkında daha kapsamlı bir değerlendirme için yabancı unsurlu aile hukuku sayfasını inceleyebilirsiniz.
