Aile mahkemesi, aile ilişkilerinden doğan uyuşmazlıkları çözmek amacıyla kurulmuş, uzman hâkimlerden oluşan özel bir ilk derece mahkemesidir. Genel mahkemelerden ayrı ve bağımsız bir yapıya sahip olan bu mahkemeler; boşanma, velayet, nafaka ve soybağı gibi kişi statüsünü doğrudan etkileyen konularda görev yapar.
Aile Mahkemesinin Kuruluşu ve Görev Alanı
Aile mahkemeleri, 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun ile hukuk sistemimize girmiştir. Kanun, bu mahkemelerin her il merkezinde ve merkez nüfusu yüz bini aşan her ilçede kurulmasını öngörmüş; yoğunluğa göre birden fazla daire açılmasına da imkân tanımıştır.
Aile mahkemeleri tek hâkimli olarak çalışır. Hâkimin yanında sosyal çalışmacı, psikolog ve pedagog gibi uzmanlardan oluşan bir birim de görev yapar. Bu uzmanlar, özellikle çocuğun üstün yararının belirlenmesi gereken durumlarda mahkemeye teknik destek sağlar.
Görev alanının temel kaynağı Türk Medeni Kanunu‘dur (TMK). Kanunun aile hukukunu düzenleyen ikinci kitabı kapsamındaki uyuşmazlıklar, Üçüncü Kısım (vesayet) hariç olmak üzere, kural olarak aile mahkemesinin yetki çevresine girer. Buna ek olarak özel kanunlarda aile mahkemesine açıkça atıfta bulunulan davalar da bu mahkemede görülür.
Aile Mahkemesinin Baktığı Dava Türleri
Aile mahkemesinde görülen davalar birkaç ana başlık altında ele alınabilir.
Boşanma ve evliliğin iptali — Anlaşmalı ya da çekişmeli boşanma talepleri, evliliğin butlanı veya iptali ile bunlara bağlı kusur tespiti bu başlık altında yer alır. Boşanmaya karar verilirken birlikte talep edilen tazminat (maddi-manevi) ve yoksulluk nafakası da aynı davada karara bağlanır.
Velayet ve kişisel ilişki — Boşanma sonrasında ya da evlilik dışında velayet hakkının belirlenmesi, velayetin değiştirilmesi ile çocukla kişisel ilişki kurulması ve bu ilişkinin düzenlenmesi aile mahkemesinin görevi kapsamındadır.
Nafaka davaları — İştirak nafakası (çocuk nafakası), yoksulluk nafakası ve tedbir nafakası talepleri doğrudan aile mahkemesinde açılır. Nafakanın artırılması veya azaltılmasına yönelik uyarlama davaları da aynı mahkemede görülür.
Soybağı uyuşmazlıkları — Babalık davası, soybağının reddi, tanıma ve tenfiz talepleri ile soybağının iptali davaları da aile mahkemesinin görev alanına girer.
Mal rejimi ve aile konutu — Eşler arasındaki edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesi, katılma alacağı ve değer artış payı talepleri bu mahkemede yürütülür. Aile konutu şerhi ile konutun özgülenmesine ilişkin talepler de aynı yargı yolunu izler.
Aile içi şiddet ve koruyucu tedbirler — 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun kapsamındaki koruyucu ve önleyici tedbir kararları aile mahkemesince verilir. Uzaklaştırma, yaklaşma yasağı ve iletişim yasağı bu kararlara örnek gösterilebilir.
Vesayet ve kayyımlık — Küçüklerin vesayet altına alınması, kısıtlılık kararı verilmesi, kayyım atanması ve vesayetin kaldırılması gibi işler aile mahkemesinin değil, vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesinin görev alanındadır (denetim makamı ise asliye hukuk mahkemesidir).
Evlat edinme — Küçük ya da ergin bir kişinin evlat edinilmesi için gerekli yargısal onay aile mahkemesinden alınır.
Bu davaların büyük çoğunluğunda aile mahkemesi, yargılama tamamlanmadan önce arabuluculuk veya uzlaşma girişiminde bulunmakla yükümlüdür. Tarafların anlaşması hâlinde dava aşamasına geçilmeden süreç sonlandırılabilir; uyuşmazlık sürdüğünde ise tahkikat başlar.
Aile Mahkemesi Olmayan Yerlerde Görevli Mahkeme
Her ilçede bağımsız bir aile mahkemesi kurulu değildir. 4787 sayılı Kanun’un 2. maddesi uyarınca, kurulun oluşturulmadığı yerlerde aile mahkemesine ait davalar o yerdeki asliye hukuk mahkemesi tarafından, aile mahkemesi sıfatıyla görülür. Bu durumda asliye hukuk hâkimi, aile mahkemesi hâkiminin usul ve esasa ilişkin tüm yükümlülükleriyle hareket eder.
Yetki, yani davanın hangi yer mahkemesinde açılacağı ise görevden ayrı bir meseledir. Her dava türünde yetkili yer farklı kurallara bağlıdır; bu konuyu ayrıntılı biçimde ele aldığımız aile davalarında yetkili mahkeme sayfasında inceleyebilirsiniz.
Aile mahkemesinde görülen davaların usul kuralları, delil standartları ve süreç yönetimi, genel hukuk davalarından farklılık gösterir. Bu farklılıkların somut durumunuza nasıl yansıdığını değerlendirmek için Antalya Aile Avukatı sayfamızı inceleyebilir ya da Büyükurgancı Yılmaz Avukatlık ve Arabuluculuk Bürosu ile iletişime geçerek hukuki destek alabilirsiniz.
