Anlaşmalı boşanmada nafaka; tarafların mahkeme kararını beklemeksizin, kendi iradeleriyle belirledikleri ve boşanma protokolüne yazdıkları bir düzenlemedir. Türk Medeni Kanunu’nun 166/3. maddesi, bir yılını doldurmuş evliliklerde eşlerin ortak irade beyanıyla boşanmasına imkân tanır; bu irade beyanının geçerli sayılması için nafakaya ilişkin düzenlemenin de protokolde yer alması zorunludur.
Protokolde nafakaya yer verilmemesi ya da eksik kaleme alınması, hâkimin protokolü onaylamamasına neden olabilir. Bu sayfada, anlaşmalı boşanma sürecine özgü nafaka düzenlemesinin nasıl kurgulanacağı ele alınmaktadır.
Protokolde Nafakanın Belirlenmesi
Anlaşmalı boşanma protokolünde nafaka kalemi, hâkimin denetiminden geçecek şekilde açık ve uygulanabilir biçimde yazılmalıdır. Hâkim, tarafların anlaştığı tutarı re’sen değiştiremez; ancak protokolde belirsizlik, boşluk veya açık bir adaletsizlik saptarsa tarafları yeniden müzakereye davet edebilir.
Protokolde yer alması gereken temel unsurlar şunlardır:
- Nafaka türü: Yoksulluk nafakası mı, iştirak nafakası mı, yoksa her ikisi mi kararlaştırıldığı açıkça belirtilmelidir.
- Miktar: Aylık ödenecek tutar net olarak yazılmalıdır; “uygun bir miktar” gibi belirsiz ifadeler ileride uyuşmazlık doğurur.
- Ödeme tarihi: Her ayın kaçında ödeneceği, banka havalesiyle mi yoksa elden mi yapılacağı belirtilmelidir.
- Artış şartı: ÜFE/TÜFE artışı gibi bir endeksleme kararlaştırılıyorsa protokole açıkça yansıtılmalıdır.
- Sona erme koşulları: Yeniden evlenme, ölüm veya taraflarca kararlaştırılan başka bir koşul nafakanın ne zaman duracağını netleştirmelidir.
Protokolün bu kalemleri eksiksiz içermesi, boşanma kararının tek celsede kesinleşmesini kolaylaştırır. Maddelerin nasıl formüle edileceğine ilişkin daha ayrıntılı bir çerçeve için Anlaşmalı Boşanma Protokolünde Mutlaka Yer Alması Gereken Maddeler sayfasını inceleyebilirsiniz.
Yoksulluk ve İştirak Nafakasının Anlaşmayla Düzenlenmesi
Anlaşmalı boşanmada iki ayrı nafaka türü söz konusu olabilir; bunların birbirinden bağımsız değerlendirilmesi ve protokolde ayrı ayrı kaleme alınması önemlidir.
Yoksulluk nafakası, boşanmayla birlikte yoksulluğa düşecek eşin diğerinden talep edebildiği destektir (TMK m. 175). Anlaşmalı süreçte eşler bu nafakayı serbestçe kararlaştırabilir; miktarı, süreyi ve artış koşullarını protokolde belirleyebilirler. Hâkim belirlenen tutarı yerinde bulmazsa taraflardan yeniden müzakere talep edebilir.
İştirak nafakası ise velayeti verilmeyen ebeveynin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katkısını düzenler (TMK m. 182). Bu nafaka çocuğun hakkı olduğundan taraflarca tamamen ortadan kaldırılamaz; ancak miktar, ödeme şekli ve güncelleme koşulları serbest irade ile belirlenebilir. Protokolde çocuk başına ayrı ayrı tutarın yazılması, ilerideki artış taleplerini azaltır.
Her iki nafaka türünde de dikkat edilmesi gereken nokta, protokoldeki tutarın hâkimin gerçekçi bulmayacağı kadar düşük kalmamasıdır. Özellikle iştirak nafakasında hâkim, çocuğun yararını esas aldığından açıkça yetersiz bulunan bir tutar protokolün onaylanmamasına yol açabilir.
Nafakadan Karşılıklı Feragat Mümkün mü?
Yoksulluk nafakasından feragat etmek, anlaşmalı boşanmada mümkündür. Eşler, boşanma sonrası yoksulluk nafakası talep etmeyeceklerini protokole yazabilirler; hâkim bu iradeyi kural olarak geçerli sayar. Feragatin geçerli kabul edilebilmesi için tarafın gerçek ve özgür iradesiyle hareket ettiğinin anlaşılması gerekir.
İştirak nafakası ise bu konuda farklı bir konumdadır. Çocuğa ait bir hak olduğundan, ebeveynlerin anlaşmasıyla tamamen sıfırlanması ya da kalıcı biçimde ortadan kaldırılması hukuka uygun değildir. Taraflar düşük bir tutar üzerinde anlaşabilirse de bu tutarın tamamen kaldırılması, hâkimin onay vermemesine neden olabilir.
Feragat kararının protokolde doğru ifade edilmesi önemlidir. “Nafaka talep etmeyeceğim” gibi genel bir ibare yerine, hangi nafaka türünden, hangi koşullar altında feragat edildiğinin açıkça yazılması sonraki uyuşmazlıkları önler.
Çekişmeli davalardaki nafaka hesaplama ölçütleri ve mahkeme takdiri konuları bu sayfanın kapsamı dışındadır; bu boyutu araştırıyorsanız Çekişmeli Boşanmada Nafaka sayfasına göz atabilirsiniz.
Anlaşmalı boşanma sürecinin genel işleyişi ve diğer protokol kalemleri hakkında Anlaşmalı Boşanma Davası sayfasını, Antalya’daki boşanma davaları ve hukuki süreç hakkında kapsamlı bilgiye ulaşmak için Antalya Boşanma Avukatı sayfasını inceleyebilirsiniz.
