Türk Medeni Kanunu, soybağının reddi davasını açma hakkını kural olarak kocaya tanımaktadır. Ancak kocanın gaip sayılması ya da ayırt etme gücünü yitirmesi hâlinde bu hakkın nasıl kullanılacağı ayrı bir sorun olarak ortaya çıkar. Kanun bu iki olasılığı özel hükümlerle düzenlemiş; dava yetkisini başka kişilere ya da yasal temsilciye devretmiştir.
Bu sayfa yalnızca söz konusu iki istisnai hâle odaklanmaktadır. Kocanın genel dava hakkına ilişkin çerçeve için kocanın soybağını reddi davası sayfasını inceleyebilirsiniz.
Kocanın Gaipliğinde Dava Yetkisinin Kime Geçtiği
Koca hakkında gaiplik kararı verilmişse soybağının reddi davasını bizzat açması fiilen mümkün değildir; kanundaki özel düzenleme, yalnızca nerede olduğunun bilinmemesine değil, gaiplik kararı alınmış olmasına bağlanmıştır. TMK m. 291 uyarınca dava açma süresinin geçmesinden önce kocanın ölmesi, gaipliğine karar verilmesi veya sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybetmesi hâlinde soybağının reddi davasını baba olduğunu iddia eden kişi, kocanın altsoyu, anası veya babası açabilir; bu kişiler doğumu ve kocanın ölümünü, sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybettiğini veya hakkında gaiplik kararı alındığını öğrenmelerinden başlayarak bir yıl içinde dava açabilir.
Bu hak mirasçılık sıfatına bağlı değildir; kanun dava açabilecek kişileri sınırlı olarak saymıştır: baba olduğunu iddia eden kişi, kocanın altsoyu, anası veya babası. Bu kişiler davayı kanunun kendilerine tanıdığı dava hakkına dayanarak açar.
Gaiplik hâlinde süre hesabı da farklılaşır. Bu kişiler için bir yıllık hak düşürücü süre, doğumu ve kocanın ölümünü, sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybettiğini veya hakkında gaiplik kararı alındığını öğrendikleri tarihten itibaren işlemeye başlar. Bu tarihin belirlenmesi uygulamada tartışmalı olabilir; her somut olayın ayrı değerlendirilmesi gerekir.
Ayırt Etme Gücünü Kaybeden Kocanın Durumu
Koca, doğumdan haberdar olmasına karşın akıl hastalığı veya benzeri bir nedenle ayırt etme gücünden yoksun hâle gelmişse ve bu kayıp sürekli ise TMK m. 291 uyarınca kocanın sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybetmesi hâlinde dava hakkı, baba olduğunu iddia eden kişiye, kocanın altsoyuna, anasına veya babasına tanınmıştır.
Bu kişiler, doğumu ve kocanın sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybettiğini öğrenmelerinden başlayarak bir yıl içinde dava açmalıdır.
Ayırt etme gücü kaybı sürekli değil geçiciyse m. 291 uygulanmaz; dava hakkı kocada kalır. Bu durumda gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa bir yıllık süre bu sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar (TMK m. 289/3).
Bu Hallerde Uygulanan Usul ve Süreler
Soybağının reddi davasında temel hak düşürücü süreler TMK madde 289’da düzenlenmiştir: koca için kural olarak doğumu ve baba olmadığını veya ananın gebe kaldığı sırada başka bir erkekle cinsel ilişkide bulunduğunu öğrenmesinden itibaren bir yıl. Gaiplik ve ehliyetsizlik hâllerinde bu sürenin başlangıç anı kayar; ancak sürenin kendisi değişmez. Dolayısıyla m. 291’de sayılan kişilerin açacağı davalarda da bir yıllık hak düşürücü süre geçerlidir.
Görevli mahkeme aile mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesidir. Dava, tarafların durumuna göre Antalya aile mahkemelerinde de görülebilir.
İspat yönünden bu davalarda DNA testi başlıca kanıt aracıdır; bununla birlikte ispat yükü ve kullanılacak deliller somut olayın özelliklerine göre değişir. Ayrıntılar için DNA testi ve soybağının reddi davasında ispat sayfasına bakabilirsiniz. Hak düşürücü sürelerin hesaplanmasına ilişkin genel çerçeve ise soybağının reddi davasında hak düşürücü süreler sayfasında ele alınmaktadır.
Gaiplik veya ehliyetsizlik hâllerinde dava yetkisi ve süre hesabı, özellikle mirasçılar açısından teknik hukuki sorular barındırmaktadır. Bu süreçlerin somut olayınız özelinde değerlendirilmesi için Antalya Soybağının Reddi Avukatı sayfasını inceleyebilirsiniz.
