Evlilik sözleşmesi, eşlerin evlilik birliği içinde edinilen ve mevcut mallara ilişkin hukuki düzeni kendilerinin belirleyebildiği, Türk Medeni Kanunu‘nun 203–281. maddeleri arasında düzenlenen bir mal rejimi sözleşmesidir. Sözleşme yapılmadığı durumlarda kanunun öngördüğü yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimi kendiliğinden geçerli hale gelir.
Bu sayfa, evlilik sözleşmesinin hukuki niteliğini, nasıl yapıldığını ve hangi konuları kapsayabileceğini ele almaktadır. Mal rejimi türleri arasındaki seçim ve evlilik sona erdiğinde malların nasıl tasfiye edileceği ise ayrı konular olup bu sayfada yalnızca ana hatlarıyla değinilmektedir.
Evlilik Sözleşmesinin Kapsamı ve Hukuki Niteliği
Mal rejimi sözleşmesi, özünde eşler arasındaki mülkiyet ilişkilerini düzenleyen bir aile hukuku sözleşmesidir. Genel sözleşme hukukundan farklı olarak bu sözleşme; tarafların kimliğini, ehliyetini ve sözleşmenin biçimini düzenleyen özel kurallara tabidir.
Türk Medeni Kanunu, mal rejimi olarak dört seçenek sunmaktadır: edinilmiş mallara katılma, mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı ve mal ortaklığı. Eşler bu rejimlerden birini seçebilir ya da kanunun izin verdiği ölçüde kendi aralarında özel düzenlemeler yapabilirler. Hangi rejimin somut koşullara daha uygun olduğuna ilişkin değerlendirme, mal rejimi seçimi konusunu ayrıca incelemeyi gerektirir.
Sözleşmenin kurulabilmesi için her iki tarafın da fiil ehliyetine sahip olması gerekir. Kısıtlıların ve küçüklerin sözleşme yapabilmesi yasal temsilcilerinin rızasına bağlıdır. Kural olarak ayırt etme gücünden yoksun kişiler bu sözleşmeyi bizzat yapamaz.
Evlilik sözleşmesi yalnızca eşler arasında hüküm doğurur; üçüncü kişilere karşı etkili olabilmesi için ayrıca mal rejimi siciline tescil edilmesi gerekir. Tescil yapılmamışsa sözleşme taraflar arasında geçerli olsa bile iyi niyetli üçüncü kişiler aleyhine ileri sürülemez.
Sözleşmenin Yapılma Şekli ve Noter Şartı
Türk Medeni Kanunu’nun 205. maddesi, mal rejimi sözleşmesinin geçerliliğini resmî şekle bağlamıştır. Buna göre sözleşmenin noterde düzenleme ya da onaylama biçiminde yapılması zorunludur; yalnızca yazılı olarak imzalanması yeterli değildir.
Noterde düzenleme, sözleşmenin baştan sona noter tarafından kaleme alınarak taraflarca imzalanması anlamına gelir. Onaylama ise eşlerin hazırladığı metnin noter huzurunda imzalanarak tasdik edilmesidir. Her iki yöntemde de noterlik işleminin yapıldığı tarih, sözleşmenin hukuken kurulduğu an olarak kabul edilir.
Şekil koşuluna uyulmadan yapılan mal rejimi sözleşmesi kesin hükümsüzdür; sonradan onaylanması veya fiilen uygulanması bu hükümsüzlüğü gidermez. Bu nedenle sözleşme yapma niyetinde olan eşlerin, taslak hazırlama aşamasından itibaren bir avukattan hukuki destek alması sürecin sağlıklı işlemesi bakımından önem taşır.
Evlilik öncesinde yapılan sözleşme, evliliğin kurulmasıyla birlikte hüküm ifade eder. Evlilik devam ederken de mal rejimi değiştirilebilir; bu durumda yeni sözleşme, eski rejimin sona ereceği tarihi de belirleyebilir.
Evlilik Sözleşmesiyle Neler Düzenlenebilir?
Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle kanunun öngördüğü sınırlar içinde kalmak kaydıyla çeşitli düzenlemeler yapabilir. Sözleşmeyle belirlenebilecek başlıca konular şunlardır:
Mal rejimi seçimi: Eşler, yasal rejim olan edinilmiş mallara katılma yerine mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı rejimlerinden birini tercih edebilir. Seçimin hangi kriterlere göre yapılması gerektiği, somut mal varlığına ve aile yapısına göre değişir.
Kişisel mal ve edinilmiş mal ayrımının düzenlenmesi: Edinilmiş mallara katılma rejimi seçilmişse eşler, hangi malların kişisel mal sayılacağını sözleşmeyle genişletebilir ya da daraltabilir. Örneğin evlilik öncesinde sahip olunan bir gayrimenkulün kişisel mal statüsünü koruyacağı sözleşmeye yazılabilir.
Katılma alacağından feragat veya sınırlama: Mal ortaklığı ya da edinilmiş mallara katılma rejiminde eşler, rejim sona erdiğinde birbirinden talep edebilecekleri pay üzerinde kanunun çizdiği sınırlar dahilinde özel hükümler koyabilir.
Mal ortaklığı kapsamının belirlenmesi: Mal ortaklığı seçilmişse hangi malların ortak mülkiyet altına gireceği, hangilerinin eşlerin kişisel malı olarak kalacağı ayrıntılı biçimde sözleşmeye yansıtılabilir.
Bununla birlikte evlilik sözleşmesinin bazı sınırları olduğu da unutulmamalıdır. Sözleşmeyle eşlerin yasal miras haklarına müdahale edilemez; asgari geçim yükümlülükleri ortadan kaldırılamaz; üçüncü kişilerin haklarını zedeleyen düzenlemeler yapılamaz. Ayrıca boşanma hâlinde malların nasıl paylaşılacağına ilişkin tasfiye kuralları doğrudan sözleşmeyle değil, seçilen mal rejiminin kanuni hükümleri çerçevesinde belirlenir. Bu konuya ilişkin ayrıntılar boşanmada mal tasfiyesi sayfasında ele alınmaktadır.
Evlilik sözleşmesi hazırlanırken içeriğin kanunla uyumlu olması ve ileride hükümsüzlük ya da yorum sorunlarına yol açmayacak biçimde kaleme alınması kritik önem taşır. Av. Pınar Yılmaz Büyükurgancı’nın çalışma alanında sıklıkla karşılaşılan konulardan biri de tam da bu aşamada, yani sözleşmenin hazırlık sürecinde hukuki değerlendirme yapılmaması nedeniyle sonradan geçersizlik sorunlarının ortaya çıkmasıdır.
Evlilik sözleşmesiyle ilgili olarak aile hukuku süreçleri hakkında daha geniş bir çerçeve için aile hukuku sayfasını ve Antalya aile avukatı sayfasını inceleyebilirsiniz. Evlilikle ilgili diğer hukuki işlemler için evlilik hukuki işlemleri sayfası da size yol gösterebilir.
Evlilik sözleşmesi evlendikten sonra da yapılabilir mi?
Evet. Mal rejimi sözleşmesi evlilik öncesinde yapılabileceği gibi evlilik devam ederken de düzenlenebilir. Evlilik süresince yapılan sözleşme, noterde imzalandığı andan itibaren hüküm doğurur ve eski rejim yeni sözleşmenin yürürlük tarihinde sona erer.
Evlilik sözleşmesi hangi noterden yapılmalıdır?
Mal rejimi sözleşmesi herhangi bir noterde yapılabilir; belirli bir noterlik dairesi ya da il sınırlaması bulunmamaktadır. Sözleşmenin ardından üçüncü kişilere karşı geçerlilik kazanması için ilgili mal rejimi siciline tescil yapılması ayrıca gerekebilir.
Evlilik sözleşmesiyle nafaka ve velayet düzenlenebilir mi?
Hayır. Mal rejimi sözleşmesi yalnızca eşler arasındaki mülkiyet ve mal düzenini kapsar. Nafaka ve velayet, mahkeme kararına bağlı konular olup önceden yapılan bir sözleşmeyle kesin biçimde belirlenemez; bu alanlarda yapılan düzenlemeler hukuki geçerlilik taşımaz.
